De oude man die graag liefdesromans las (Un viejo que leía novelas de amor, 1989) van de Chileense schrijver Luis Sepúlveda is een korte roman die in een paar weken te lezen is en grote gesprekken op gang brengt: over de relatie tussen mens en regenwoud, respect voor inheemse volken, eenzaamheid en de kracht van lezen. Het verhaal speelt zich af in El Idilio, een dorp aan een rivier in het Ecuadoraanse Amazonegebied. Daar brengt Antonio José Bolívar Proaño, een oude man die bij de Shuar heeft geleerd in het regenwoud te leven, zijn dagen door met het lezen van liefdesromans, tot een ocelotwijfje de kolonisten begint aan te vallen.
Deze gids is bedoeld voor docenten in het voortgezet onderwijs en voor lessen AP Spanish en Spaans voor erfgoedsprekers in de Verenigde Staten. Elke activiteit bevat een sjabloon dat u meteen kunt toewijzen, instructies voor de leerlingen, een voorbeeld en veelgestelde vragen met suggesties voor beoordeling, tijdsduur en aanpassingen voor leerlingen die Spaans leren. U kunt de tien activiteiten op volgorde gebruiken, als een volledige studie van de roman, of alleen de activiteiten kiezen die u nodig hebt.
De roman begint in El Idilio, een afgelegen gehucht aan een rivier in het Ecuadoraanse Amazonegebied. Die dag komt met de boot de tandarts Rubicundo Loachamín aan, die het dorp af en toe bezoekt en Antonio José Bolívar Proaño de liefdesromans brengt die hij bij hem bestelt. Er komen ook enkele Shuar in een kano aan met het lijk van een gringo. De burgemeester, die in het dorp “de Naaktslak” wordt genoemd, geeft meteen de Shuar de schuld, maar Antonio José onderzoekt de wonden en toont aan dat een dier ze heeft veroorzaakt: een ocelotwijfje. Tussen de spullen van de gringo worden de vellen van haar jongen gevonden. De jager heeft de jongen gedood en het mannetje aangevallen, en nu valt de moeder mensen aan.
Vanaf dat punt keert de roman terug naar het verleden. Als jongeman trouwde Antonio José met Dolores Encarnación del Santísimo Sacramento Estupiñán Otavalo. Omdat ze geen kinderen kregen en de buren roddelden, verliet het paar de bergen en vestigde het zich als kolonist in El Idilio. Het regenwoud bleek veel zwaarder dan ze hadden verwacht, en Dolores stierf aan malaria. Alleen en vol wrok overleefde Antonio José dankzij de Shuar, die hem leerden zich in het regenwoud te bewegen, te jagen en het te respecteren. Hij leefde jarenlang met hen, al werd hij nooit een van hen. Toen zijn vriend Nushiño door goudzoekers werd gedood, wreekte Antonio José zijn dood op een manier die de Shuartraditie niet aanvaardde, en moest hij de gemeenschap verlaten. Terug in El Idilio ontdekte hij dat hij kon lezen, en lezen werd zijn toevlucht tegen eenzaamheid en ouderdom.
In het heden blijft het ocelotwijfje aanvallen. De burgemeester organiseert een expeditie het regenwoud in en dwingt Antonio José die te leiden. De mannen uit het dorp weten zich niet in het regenwoud te bewegen, en de Naaktslak keert met hen terug en laat Antonio José alleen achter om de jacht af te maken. Uiteindelijk staat de oude man tegenover het ocelotwijfje en doodt hij haar, maar hij voelt geen triomf, alleen schaamte. Hij keert terug naar zijn hut en naar zijn liefdesromans, die hem helpen de barbaarsheid van de mensen af en toe te vergeten.
Luis Sepúlveda werd op 4 oktober 1949 geboren in Ovalle, Chili. Na de staatsgreep van 1973 zette het regime van Augusto Pinochet hem gevangen vanwege zijn politieke activiteiten, en hij zat meer dan twee jaar in de gevangenis. Dankzij de druk van Amnesty International werd zijn straf omgezet in ballingschap, en in 1977 verliet hij Chili. Hij woonde in verschillende Latijns-Amerikaanse landen en vestigde zich een tijd in Quito, Ecuador. Daar nam hij deel aan een onderzoek van de UNESCO naar de gevolgen van de kolonisatie voor het Shuarvolk en woonde hij enkele maanden met de Shuar in het Amazonegebied. Die ervaring vormt de basis van De oude man die graag liefdesromans las.
Later woonde hij in Hamburg, Duitsland, waar hij werkte als journalist en samenwerkte met Greenpeace, en daarna in Gijón, Spanje. De roman won in 1988 de Premio Tigre Juan, verscheen in 1989 en is in tientallen talen vertaald. Sepúlveda droeg het boek op aan Chico Mendes, een verdediger van het Amazoneregenwoud die in 1988 in Brazilië werd vermoord, en aan Miguel Tzenke, een leider van de Shuar. Tot zijn andere boeken behoren De wereld aan het einde van de wereld (Mundo del fin del mundo, 1989), Patagonia Express (1995) en Historia de una gaviota y del gato que le enseñó a volar (1996). Hij overleed op 16 april 2020 in Oviedo, Spanje, aan COVID-19.
Deze vragen kunnen worden gebruikt tijdens het lezen of na het voltooien van de roman. Hoewel het het beste is om studenten te laten bespreken wat ze hebben gelezen, kunnen deze vragen ook individueel worden beantwoord in een reader's notebook. Het is altijd zo leuk om de verschillende meningen te horen die studenten hebben, ook al lezen ze dezelfde roman!
De roman wordt in Latijns-Amerika vaak gelezen in het voortgezet onderwijs en in de Verenigde Staten in cursussen AP Spanish en Spaans voor erfgoedsprekers. Het boek is kort en toegankelijk geschreven, maar bevat scènes met geweld tegen mensen en dieren; lees het eerst zelf om te bepalen hoe u het aan uw groep presenteert.
Met acht korte hoofdstukken past het lezen in drie tot vier weken. Een mogelijke volgorde: woordenschat en setting vanaf hoofdstuk 1, flashbacks na hoofdstuk 4, en plot, conflict, oorzaak en gevolg, thema’s, personageanalyse en ontwikkeling van het personage na afloop. Sluit af met de activiteit over de Shuar en het regenwoud.
Elke activiteit in deze gids bevat drie beoordelingscriteria die u vanaf het begin met de klas kunt delen. Combineer voor het cijfer van de lessenreeks twee verplichte storyboards, zoals het plotdiagram en de activiteit over de Shuar, met één storyboard naar keuze van de leerling. Zo beoordeelt u begrip, analyse en een respectvolle weergave.
Begin voor leerlingen die Spaans leren met de visuele woordenschat en de setting, en gebruik bij alle activiteiten woordbanken en modelzinnen. Leg bij erfgoedsprekers de nadruk op schrijven: pretérito en imperfecto, verbindingswoorden en accenten. Dankzij de illustraties kan iedereen laten zien wat hij begrijpt, ook als hij nog niet vloeiend schrijft.
Drie vragen die door het hele werk lopen: Waarom draagt Sepúlveda de roman op aan Chico Mendes? Wat geven de liefdesromans Antonio José dat het dorp hem niet geeft? Wie begrijpt het regenwoud het best, en waarom? Kom er aan het begin, halverwege en aan het eind van het lezen op terug om te zien hoe de antwoorden veranderen.