Thema’s, symbolen en motieven maken elk literair werk rijker, maar abstracte ideeën zijn zonder ondersteuning moeilijk te analyseren. Met een storyboard laten leerlingen visueel zien hoe een thema op verschillende momenten in de roman terugkomt en leggen ze de betekenis ervan in hun eigen woorden uit.
In deze activiteit kiest elke leerling (of elk tweetal) een of twee thema’s uit De oude man die graag liefdesromans las, illustreert ze met concrete scènes en schrijft eronder hoe elke scène het thema uitwerkt. Lees om te beginnen de opdracht aan Chico Mendes voor, de rubbertapper en verdediger van het Braziliaanse Amazonegebied die in 1988 werd vermoord, en vraag: waarom zou een auteur een roman over een oude lezer opdragen aan een milieuactivist?
Wilt u in groepen werken, geef dan elk team een ander thema en organiseer daarna een presentatie waarin elke groep zijn storyboard deelt. Zo ziet de hele klas alle thema’s van het werk.
Het dorp El Idilio, de burgemeester en de gringo’s zien het regenwoud als iets wat je kunt overheersen of uitbuiten. Antonio José en de Shuar zien het als een wereld met eigen regels die je moet respecteren. Laat de leerlingen momenten illustreren waarop deze twee visies botsen.
De roman is opgedragen aan Chico Mendes en laat de schade zien die goudzoekers, kolonisten en buitenlandse jagers aanrichten. Het ocelotwijfje valt aan omdat een gringo haar jongen heeft gedood: geweld tegen de natuur heeft gevolgen.
Antonio José is weduwnaar, hoort niet meer helemaal bij de Shuar en past ook niet bij de kolonisten. De leerlingen kunnen scènes zoeken waarin de oude man alleen is en bespreken hoe hij met die eenzaamheid omgaat.
Antonio José ontdekt pas op hoge leeftijd dat hij kan lezen, en dankzij de liefdesromans kan hij de barbaarsheid van de mensen af en toe vergeten. Vraag: wat geven boeken hem wat het dorp hem niet geeft?
Liefde komt in veel vormen voor: de herinnering aan Dolores, de vriendschap met Nushiño en met de tandarts, de liefde van het ocelotwijfje voor haar jongen en de liefde van de oude man voor verhalen.
De Shuar leren Antonio José overleven en de roman toont hen als degenen die het regenwoud het best begrijpen, terwijl de burgemeester hen zonder bewijs beschuldigt. Bespreek met de klas het verschil tussen de blik van de hoofdpersoon en die van de autoriteiten.
Ze staan voor verbeelding, troost en een manier om aan het geweld te ontsnappen.
Het staat voor het gewonde regenwoud dat zich verdedigt tegen wie het aanvalt.
| VOORBEELD | UITLEG |
|---|---|
| De ontdekking | Antonio José ontdekt op hoge leeftijd dat hij kan lezen. Lezen opent een nieuwe wereld voor hem in een dorp waar bijna niemand leest. |
| Het vergrootglas | In zijn hut leest de oude man langzaam, met behulp van een vergrootglas. Lezen is voor hem een ritueel dat hem rust geeft. |
| Lezen in het regenwoud | Tijdens de expeditie leest hij de anderen hardop voor. De andere mannen begrijpen de verhalen niet, maar voor hem blijven de romans een toevlucht, zelfs midden in het gevaar. |
(Deze instructies kunnen volledig worden aangepast. Nadat u op "Activiteit kopiëren" hebt geklikt, werkt u de instructies bij op het tabblad Bewerken van de opdracht.)
Maak een storyboard dat terugkerende thema’s in De oude man die graag liefdesromans las laat zien. Illustreer voorbeelden van elk thema en schrijf onder elke cel een korte beschrijving.
Lees de opdracht hardop voor en vraag waarom een roman over een oude lezer is opgedragen aan een verdediger van het Amazonegebied die in 1988 werd vermoord. Noteer de hypothesen op het bord; kom er aan het eind van de activiteit op terug om te zien welke bevestigd zijn.
Verdeel de zes thema’s over de teams: beschaving tegenover natuur, ecologie, eenzaamheid, lezen als toevlucht, liefde en respect voor inheemse volken. Zo behandelt de klas de hele roman zonder dat elke leerling alles hoeft te analyseren.
Elke groep kiest drie scènes uit verschillende delen van de roman die het thema uitwerken. Bijvoorbeeld voor lezen als toevlucht: de ontdekking van het lezen, de oude man die met zijn vergrootglas leest en het hardop voorlezen tijdens de expeditie.
Veel leerlingen schrijven “de natuur” en denken dat ze dan al een thema hebben benoemd. Laat hen er een zin van maken: La novela muestra que la violencia contra la naturaleza tiene consecuencias (De roman laat zien dat geweld tegen de natuur gevolgen heeft). Bied leerlingen met Spaans als tweede taal het zinsbegin “La novela muestra que…” aan.
Elke groep presenteert zijn storyboard in drie minuten. Ondertussen noteert de rest van de klas in welke scènes twee thema’s samenkomen, zoals het ocelotwijfje, dat zowel bij ecologie als bij liefde voorkomt. Die lijst is een goed vertrekpunt voor een essay.
50 tot 60 minuten als elke leerling een of twee thema’s uitwerkt. Werkt u met groepen en een eindpresentatie, plan dan twee lessen: een om het storyboard te maken en een waarin elk team presenteert. Doe de activiteit bij voorkeur na het uitlezen van de roman, omdat verschillende thema’s pas in de afloop volledig zichtbaar worden.
Controleer of het thema geformuleerd is als een idee en niet als één woord, of elke scène een duidelijk voorbeeld van het thema is en of de uitleg de scène verbindt met een algemeen idee over het leven of de samenleving. Werken de leerlingen in groepen, voeg dan een korte zelfevaluatie van de inbreng van elk groepslid toe.
Eenzaamheid en lezen als toevlucht werken goed, omdat ze in concrete scènes te zien zijn die makkelijk te illustreren zijn: de oude man alleen in zijn hut, lezend met zijn vergrootglas. Bewaar de abstractere thema’s, zoals beschaving tegenover natuur, voor gevorderde leerlingen, of behandel ze eerst klassikaal.
Laat de uitleg bij elke cel een korte alinea met een stelling en een citaat zijn, als oefening voor het schrijven van essays. Het thema respect voor inheemse volken leidt vaak tot mooie verbindingen met de ervaringen van erfgoedsprekers; nodig hen uit die te delen, maar alleen als ze dat willen.
Enkele vragen die het gesprek openen: Wat geven boeken Antonio José wat het dorp hem niet geeft? Waarom draagt Sepúlveda de roman op aan Chico Mendes? Wie vertegenwoordigt de beschaving beter: de burgemeester of de Shuar? De laatste vraag dwingt leerlingen om te omschrijven wat zij onder “beschaving” verstaan.