O starym człowieku, co czytał romanse (Un viejo que leía novelas de amor, 1989) chilijskiego pisarza Luisa Sepúlvedy to krótka powieść, którą czyta się w kilka tygodni, a która otwiera ważne rozmowy: o relacji między ludźmi a dżunglą, o szacunku dla rdzennych ludów, o samotności i o sile czytania. Akcja rozgrywa się w El Idilio, osadzie nad rzeką w ekwadorskiej Amazonii. Mieszka tam Antonio José Bolívar Proaño, starzec, który nauczył się żyć w dżungli u boku Shuarów. Spędza dni na czytaniu romansów, dopóki samica ocelota nie zaczyna atakować osadników.
Ten przewodnik jest przeznaczony dla nauczycieli szkół średnich oraz dla zajęć z hiszpańskiego AP i dla uczniów dziedziczących język (heritage speakers) w Stanach Zjednoczonych. Każde ćwiczenie zawiera szablon gotowy do przydzielenia, polecenia dla uczniów, przykład oraz najczęściej zadawane pytania z propozycjami oceniania, czasu pracy i dostosowań dla uczniów uczących się hiszpańskiego. Mogą Państwo wykorzystać wszystkie dziesięć ćwiczeń po kolei, jako pełne opracowanie powieści, albo wybrać tylko te, których Państwo potrzebują.
Powieść zaczyna się w El Idilio, odciętej od świata osadzie nad rzeką w ekwadorskiej Amazonii. Tego dnia statkiem przypływa dentysta Rubicundo Loachamín, który odwiedza osadę co jakiś czas i przywozi Antoniowi Josému Bolívarowi Proaño zamówione przez niego romanse. Przypływają też czółnem Shuarowie z ciałem pewnego gringo. Burmistrz, którego mieszkańcy nazywają „Ślimakiem”, natychmiast obwinia Shuarów, ale Antonio José ogląda rany i dowodzi, że zadało je zwierzę: samica ocelota. Wśród rzeczy gringo znajdują się skórki jej młodych. Myśliwy zabił kocięta i postrzelił samca, a teraz matka atakuje ludzi.
Od tego momentu powieść cofa się w przeszłość. Jako młody człowiek Antonio José ożenił się z Dolores Encarnación del Santísimo Sacramento Estupiñán Otavalo. Ponieważ nie mieli dzieci, a sąsiedzi plotkowali, para opuściła góry i przybyła jako osadnicy do El Idilio. Dżungla okazała się dużo surowsza, niż się spodziewali, i Dolores zmarła na malarię. Samotny i pełen goryczy Antonio José przeżył dzięki Shuarom, którzy nauczyli go poruszać się po dżungli, polować i szanować ją. Mieszkał z nimi przez lata, choć nigdy nie stał się jednym z nich. Kiedy jego przyjaciel Nushiño zginął z rąk poszukiwaczy złota, Antonio José pomścił jego śmierć w sposób, którego tradycja Shuarów nie akceptowała, i musiał opuścić społeczność. Po powrocie do El Idilio odkrył, że umie czytać, a lektura stała się jego schronieniem przed samotnością i starością.
W teraźniejszości samica ocelota nadal atakuje. Burmistrz organizuje wyprawę do dżungli i zmusza Antonia Joségo, by był jej przewodnikiem. Mężczyźni z osady nie potrafią poruszać się po dżungli, a Ślimak wraca z nimi i zostawia Antonia Joségo samego, by dokończył polowanie. W końcu starzec staje twarzą w twarz z samicą ocelota i zabija ją, ale nie czuje triumfu, tylko wstyd. Wraca do swojej chaty i do romansów, które pomagają mu choć na chwilę zapomnieć o barbarzyństwie ludzi.
Luis Sepúlveda urodził się 4 października 1949 roku w Ovalle w Chile. Po zamachu stanu w 1973 roku reżim Augusta Pinocheta uwięził go za działalność polityczną i spędził ponad dwa lata w więzieniu. Dzięki naciskom Amnesty International wyrok zamieniono mu na wygnanie i w 1977 roku opuścił Chile. Mieszkał w kilku krajach Ameryki Łacińskiej i przez pewien czas osiadł w Quito w Ekwadorze. Tam wziął udział w badaniu UNESCO dotyczącym wpływu kolonizacji na lud Shuar i przez kilka miesięcy mieszkał z Shuarami w Amazonii. To doświadczenie stało się podstawą książki O starym człowieku, co czytał romanse.
Później mieszkał w Hamburgu w Niemczech, gdzie pracował jako dziennikarz i współpracował z Greenpeace, a następnie w Gijón w Hiszpanii. Powieść zdobyła Nagrodę Tigre Juan w 1988 roku, ukazała się w 1989 roku i została przetłumaczona na dziesiątki języków. Sepúlveda zadedykował ją Chico Mendesowi, obrońcy amazońskiej puszczy zamordowanemu w Brazylii w 1988 roku, oraz Miguelowi Tzenke, przywódcy Shuarów. Wśród jego innych książek są Mundo del fin del mundo (1989), Patagonia Express (1995) i Historia de una gaviota y del gato que le enseñó a volar (1996). Zmarł 16 kwietnia 2020 roku w Oviedo w Hiszpanii z powodu COVID-19.
Te pytania mogą być użyte podczas czytania lub po zakończeniu powieści. Chociaż najlepiej jest, aby uczniowie omówili to, co przeczytali, na te pytania można również odpowiedzieć indywidualnie w zeszycie czytelnika. Zawsze jest wielką radością słyszeć różne opinie uczniów, nawet jeśli czytają tę samą powieść!
Powieść często czyta się w szkołach średnich w Ameryce Łacińskiej, a w Stanach Zjednoczonych na kursach AP Spanish i hiszpańskiego dla uczniów dziedziczących język. Jest krótka i napisana przystępnym językiem, ale zawiera sceny przemocy wobec ludzi i zwierząt; warto przeczytać ją wcześniej, aby zdecydować, jak przedstawić ją swojej grupie.
Przy ośmiu krótkich rozdziałach lektura zmieści się w trzech lub czterech tygodniach. Możliwa kolejność: słownictwo i miejsce akcji od rozdziału 1, retrospekcje po rozdziale 4, a fabuła, konflikt, przyczyna i skutek, motywy, analiza postaci i przemiana bohatera po zakończeniu lektury. Na zakończenie warto zrealizować ćwiczenie o Shuarach i dżungli.
Każde ćwiczenie w tym przewodniku zawiera trzy kryteria oceny, które można przedstawić klasie od samego początku. Do oceny za całą jednostkę warto połączyć dwa obowiązkowe storyboardy, na przykład diagram fabuły i ćwiczenie o Shuarach, z jednym wybranym przez ucznia. W ten sposób ocenia się zrozumienie, analizę i pełne szacunku przedstawienie.
W przypadku uczniów uczących się hiszpańskiego warto zacząć od słownictwa wizualnego i miejsca akcji oraz stosować banki słów i zdania wzorcowe we wszystkich ćwiczeniach. W pracy z uczniami dziedziczącymi język warto skupić się na pisaniu: pretérito i imperfecto, spójnikach i akcentowaniu. Ilustracje pozwalają wszystkim pokazać, co rozumieją, nawet jeśli jeszcze nie piszą płynnie.
Trzy pytania, które przewijają się przez całe dzieło: Dlaczego Sepúlveda dedykuje powieść Chico Mendesowi? Co dają Antoniowi Josému romanse, czego nie daje mu osada? Kto lepiej rozumie dżunglę i dlaczego? Warto wracać do nich na początku, w połowie i na końcu lektury, aby zobaczyć, jak zmieniają się odpowiedzi.