Tematy, symbole i motywy przewodnie wzbogacają każde dzieło literackie, ale abstrakcyjne idee trudno analizować bez wsparcia. Dzięki storyboardowi uczniowie w wizualny sposób pokazują, jak dany temat pojawia się w różnych momentach powieści, i wyjaśniają jego sens własnymi słowami.
W tym ćwiczeniu każdy uczeń (lub każda para) wybiera jeden lub dwa tematy z książki O starym człowieku, co czytał romanse, ilustruje je konkretnymi scenami i pod spodem opisuje, jak każda scena rozwija dany temat. Na początek warto przeczytać na głos dedykację dla Chico Mendesa, zbieracza kauczuku i obrońcy brazylijskiej Amazonii zamordowanego w 1988 roku, i zapytać: dlaczego autor miałby zadedykować powieść o starym czytelniku działaczowi ekologicznemu?
Przy pracy w grupach można przydzielić każdemu zespołowi inny temat, a potem zorganizować prezentację, podczas której każda grupa pokaże swój storyboard. Dzięki temu cała klasa zobaczy pełen zestaw tematów utworu.
Osada El Idilio, burmistrz i gringos postrzegają dżunglę jako coś, co można podporządkować sobie lub wyzyskać. Antonio José i Shuarowie widzą w niej świat z własnymi zasadami, które trzeba szanować. Warto poprosić uczniów, by zilustrowali momenty, w których te dwa spojrzenia się ścierają.
Powieść jest zadedykowana Chico Mendesowi i pokazuje szkody wyrządzane przez poszukiwaczy złota, osadników i zagranicznych myśliwych. Samica ocelota atakuje, ponieważ pewien gringo zabił jej młode: przemoc wobec natury ma swoje konsekwencje.
Antonio José jest wdowcem, nie należy już w pełni do Shuarów i nie pasuje też do osadników. Uczniowie mogą szukać scen, w których starzec jest sam, i omówić, jak radzi sobie z tą samotnością.
Antonio José dopiero na starość odkrywa, że umie czytać, a romanse pozwalają mu na chwilę zapomnieć o barbarzyństwie ludzi. Warto zapytać: co dają mu książki, czego nie daje mu osada?
Miłość pojawia się w wielu postaciach: wspomnienie Dolores, przyjaźń z Nushiño i z dentystą, miłość samicy ocelota do jej młodych i miłość starca do opowieści.
Shuarowie uczą Antonia Joségo przetrwania, a powieść pokazuje ich jako tych, którzy najlepiej rozumieją dżunglę, podczas gdy burmistrz obwinia ich bez dowodów. Warto omówić z klasą różnicę między spojrzeniem bohatera a spojrzeniem władz.
Oznaczają wyobraźnię, pocieszenie i sposób na ucieczkę od przemocy.
Oznacza zranioną dżunglę, która broni się przed tymi, którzy ją atakują.
| PRZYKŁAD | WYJAŚNIENIE |
|---|---|
| Odkrycie | Antonio José dopiero na starość odkrywa, że umie czytać. Lektura otwiera przed nim nowy świat w osadzie, w której prawie nikt nie czyta. |
| Lupa | W swojej chacie starzec czyta powoli, z pomocą lupy. Czytanie jest dla niego rytuałem, który daje mu spokój. |
| Czytanie w dżungli | Podczas wyprawy czyta na głos pozostałym. Inni mężczyźni nie rozumieją tych historii, ale dla niego powieści wciąż są schronieniem, nawet w obliczu niebezpieczeństwa. |
(Te instrukcje są w pełni konfigurowalne. Po kliknięciu „Kopiuj działanie”, zaktualizuj instrukcje na karcie Edytuj zadania.)
Stwórz storyboard, który wskazuje powracające tematy w książce O starym człowieku, co czytał romanse. Zilustruj przykłady każdego tematu i pod każdą komórką napisz krótki opis.
Warto przeczytać dedykację na głos i zapytać, dlaczego powieść o starym czytelniku jest zadedykowana obrońcy Amazonii zamordowanemu w 1988 roku. Hipotezy można zapisać na tablicy; na koniec ćwiczenia warto do nich wrócić i sprawdzić, które się potwierdziły.
Sześć tematów należy rozdzielić między zespoły: cywilizacja a natura, ekologia, samotność, czytanie jako schronienie, miłość oraz szacunek dla rdzennych ludów. W ten sposób klasa obejmuje całą powieść, a żaden uczeń nie musi analizować wszystkiego.
Każda grupa wybiera trzy sceny z różnych części powieści, które rozwijają jej temat. Na przykład dla tematu czytanie jako schronienie: odkrycie umiejętności czytania, starzec czytający z lupą i czytanie na głos podczas wyprawy.
Wielu uczniów pisze „natura” i uważa, że już nazwało temat. Warto poprosić, by zamienili to słowo w zdanie: La novela muestra que la violencia contra la naturaleza tiene consecuencias (Powieść pokazuje, że przemoc wobec natury ma konsekwencje). Uczniom uczącym się hiszpańskiego jako drugiego języka można podać początek „La novela muestra que…” („Powieść pokazuje, że…”).
Każda grupa prezentuje swój storyboard w trzy minuty. W tym czasie reszta klasy notuje, w których scenach przecinają się dwa tematy, na przykład samica ocelota, która pojawia się zarówno przy ekologii, jak i przy miłości. Taka lista to dobry punkt wyjścia do wypracowania.
Od 50 do 60 minut, jeśli każdy uczeń opracowuje jeden lub dwa tematy. Jeśli praca odbywa się w grupach z końcową prezentacją, warto zaplanować dwie lekcje: jedną na stworzenie storyboardu i drugą na prezentacje zespołów. Najlepiej przeprowadzić ćwiczenie po zakończeniu lektury, ponieważ kilka tematów widać w pełni dopiero w rozwiązaniu.
Należy sprawdzić, czy temat jest sformułowany jako myśl, a nie pojedyncze słowo, czy każda scena jest wyraźnym przykładem tematu i czy wyjaśnienie łączy scenę z ogólną myślą o życiu lub społeczeństwie. Przy pracy w grupach można dodać krótką samoocenę udziału każdego członka zespołu.
Samotność i czytanie jako schronienie sprawdzają się dobrze, ponieważ widać je w konkretnych, łatwych do zilustrowania scenach: starzec sam w swojej chacie, czytający z lupą. Bardziej abstrakcyjne tematy, takie jak cywilizacja a natura, warto zostawić uczniom zaawansowanym albo najpierw omówić je z całą klasą.
Warto poprosić, by wyjaśnienie w każdej komórce było krótkim akapitem z tezą i cytatem, jako ćwiczenie przed pisaniem wypracowań. Temat szacunku dla rdzennych ludów często prowadzi do ciekawych odniesień do doświadczeń uczniów dziedziczących język; można zachęcić ich do podzielenia się nimi, ale tylko jeśli sami tego chcą.
Kilka pytań, które otwierają debatę: Co dają Antoniowi Josému książki, czego nie daje mu osada? Dlaczego Sepúlveda dedykuje powieść Chico Mendesowi? Kto lepiej reprezentuje cywilizację: burmistrz czy Shuarowie? Ostatnie zmusza uczniów do określenia, co rozumieją przez „cywilizację”.